สมุนไพร ยาระบาย ยาถ่าย

สมุนไพร ยาระบาย ยาถ่าย

  1. ขี้เหล็ก

ชื่ออื่น ขี้เหล็กแก่น ขี้เหล็ก บ้าน ขี้เหล็กหลวง ขี้เหล็กใหญ่

ลักษณะ ไม้ยืนต้น สูง 10-15 เมตร ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อยรูปขอบขนาน กว้างประมาณ 1.5 ซม. ยาว 4 ซม. ใบอ่อนมีขนสีน้ำตาลแกมเขียว ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่ง กลีบดอกสีเหลือง ผลเป็นฝัก แบบยาวและหนา

ประโยชน์ทางสมุนไพร ใบอ่อน ดอกตูม และแก่นมีสารกลุ่มแอนทราควิโนนหลายชนิด จึงมีฤทธิ์เป็นยาระบาย ใช้ใบอ่อนครั้งละ 2-3 กํามือ ต้มกับ น้ำ 1-1.5 ถ้วย เติมเกลือเล็กน้อย ดื่มก่อนอาหารเช้าครั้งเดียว นอกจากนี้ยังพบสารซึ่งมีฤทธิ์กดประสาทส่วนกลาง ทําให้นอนหลับ โดยใช้วิธีนํามาดองเหล้า ดื่มก่อนนอน

  1. ชุมเห็ดเทศ

ชื่ออื่น ขี้คาก ลับมืนหลวง หมากกะลิงเทศ ชุมเห็ดใหญ่

ลักษณะ ไม้พุ่มสูง 1-3 เมตร แตกกิ่งออกด้านข้างในแนวขนานกับพื้น ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับใบย่อยรูปขอบขนาน รูปวงรีแกมขอบขนานหรือรูปไข่กลับ กว้าง 3-7 ซม. ยาว 6-15 ซม. หูใบเป็นรูปสามเหลี่ยม ดอกช่อออกที่ซอกใบตอนปลายกิ่ง กลีบดอกสีเหลืองทอง ใบประดับสีน้ำตาลแกมเหลือง หุ้มดอกย่อยเห็นชัดเจน ผลเป็นฝักมีครีบ 4 ครีบ เมล็ดแบน รูปสามเหลี่ยม

ประโยชน์ทางสมุนไพร ใบสดใช้เป็นยารักษากลากเกลื้อนได้ผลดี โดยตําแช่เหล้า เอาส่วนน้ำเหล้าทาบริเวณที่เป็นวันละ 2-3 ครั้ง จนกว่าจะหายพบว่าผู้ป่วยที่ติดเชื้อราที่ผมและเล็บใช้ไม่ได้ผล

ใบและดอก มีสารกลุ่มแอนทราควิโนน เช่น Rhein Emodin และ Aloeemodin ใช้เป็นยาระบาย ที่กระตุ้นการบีบตัวของลําไส้ใหญ่ ต้มใบแห้ง ครั้งละ 12 ใบ หรือชงน้ำดื่มก่อนนอน หรือทําเป็นยาลูกกลอน หรือใช้ดอกสด 2-3 ช่อ ต้มกินเป็นผักจิ้ม ไม่ควรกินติดต่อกันนาน เพราะจะทําให้ลําไส้ชินยา และไม่ทํางานตามปกติ สตรีมีครรภ์ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้

  1. ตองแตก

ชื่ออื่น ตองแต่ ถ่อนดี ทนดี นองป้อม ลอมปอม

ลักษณะ ไม้พุ่มขนาดเล็ก สูง 1-2 เมตร ยอดอ่อนมีขน ใบเดี่ยวเรียงสลับ ใบที่บริเวณยอดรูปใบหอกหรือรูปวงรี กว้าง 3-4 ซม. ยาว 6-7 ซม. ใบที่บริเวณโคนต้นมักมีขอบหยักเว้าเป็น 3-5 แฉก รูปขอบขนานแกมรูปไข่ กว้าง 7-8 ซม. ยาว 15-18 ซม. ดอกช่อ แยกเพศอยู่บนต้นเดียวกันหรือบนช่อเดียวกัน ออกที่ซอกใบ ดอกตัวผู้มีจํานวนมาก อยู่ตอนบนของช่อ ไม่มีกลีบดอก กลีบเลี้ยงสีเหลืองแกมเขียว 4-5 กลีบ ดอกตัวเมียออกที่โคนช่อ ไม่มีกลีบดอก ผลแห้ง แตกได้ มี 3 พู

ประโยชน์ทางสมุนไพร ใบแห้งใช้ต้มน้ำดื่มเป็นยาถ่าย เมล็ดเป็นยาถ่ายอย่างแรง รากต้มน้ำดื่มหรือฝนน้ำกิน เป็นยาถ่ายที่ไม่รุนแรง ถ่ายลมเป็นพิษ (ผื่นคันหรือตุ่มหนองที่ผิวหนัง) ถ่ายพิษพรรดึก (อาการที่เกิดจากท้องผูก ถ่ายเป็นก้อนแข็งคล้ายขี้แพะ) ถ่ายเสมหะเป็นพิษ (เช่น เสมหะเขียว)

  1. มะกา

ลักษณะ ไม้ยืนต้น สูง 5-10 เมตร ลําต้นเรียบ ใบเดี่ยวเรียงสลบนในระนาบเดียวกัน รูปวงรีหรือรูปไข่กลับ กว้าง 3-8 ซม. ยาว 8-21 ซม. หลังใบสีเขียวอ่อน ท้องใบสีจางกว่า ก้านใบสั้นโป่งพองออก ดอกช่อ ออกเป็นกระจุก ที่ซอกใบหรือตามกิ่ง แยกเพศอยู่ในช่อเดียวกัน ผลสด ค่อนข้างกลม

ประโยชน์ทางสมุนไพร ใบใช้เป็นยาระบายอย่างอ่อน โดยนําใบสด หรือแห้ง ปิ้งไฟจนกรอบ ขนาด 1.5-2 กรัม ชงน้ำเดือด แช่ไว้ประมาณ 10-20 นาที ดื่มก่อนนอน อาการข้างเคียงคือ ปวดมวนท้อง คลื่นไส้

สมุนไพรถ่ายพยาธิ

  1. ตะไหลแก้ว

ชื่ออื่น แก้ว จ๊าพริก

ลักษณะ ไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก สูงได้ถึง 5 เมตร ใบประกอบแบบขนนกชนิดที่มีใบยอด 1 ใบ ใบย่อยมี 7-9 ใบ ใบย่อยยาว กว้าง 1-1.5 ซม. ดอกออกเป็นช่อสั้น ๆ ที่ปลายกิ่ง ดอกสีขาวมี 5 กลีบ หอม ผลรี รูปไข่ ผลสุก สีแดง ออกดอกตลอดปี

ประโยชน์ทางสมุนไพร ใบใช้เป็นยาขับพยาธิตัวตืด เคี้ยวอมแก้ปวดฟัน แก้บิด และท้องเสีย

  1. ทับทิม

ชื่ออื่น พิลา พิลาขาว มะก่องแก้ว มะเก๊าะ

ลักษณะ ไม้พุ่ม สูง 2-5 เมตร กิ่งเล็ก ๆ มักเปลี่ยนเป็นหนามแหลม ใบเดี่ยวเรียงตรงข้าม รูปวงรีแกมขอบขนาน กว้าง 1-2 ซม. ยาว 4-6 ซม. ใบอ่อนมีสีแดง ดอกเดี่ยวหรือช่อ 2-5 ดอก ออกที่ซอกใบและปลายยอด กลีบดอกสีส้มแดง ร่วงง่าย กลีบเลี้ยงหนาแข็ง สีส้ม แกมเหลือง ผลเป็นผลสดรูปกรม

ประโยชน์ทางสมุนไพร เปลือกผลแก่ตากแห้ง รักษาอาการท้องร่วง ขนาดที่ใช้คือ เปลือกผลแห้งประมาณ 1 ใน 4 ผล ฝนหับน้ำให้ข้น ๆ กินวันละ 1-2 ครั้ง การกินขนาดสูงอาจเป็นอันตรายได้ นอกจากนี้ ใช้ฝนกับน้ำทาแก้น้ำกัดเท้า พบว่ามีสารแทนนินและกรดแทนนิกซึ่งช่วยฝาดสมาน เปลือกราก เปลือกต้นมีสาร Pelletierine และ isopelletierine ซึ่งเป็นพิษจึงไม่ควรใช้

  1. มะหาด

ชื่ออื่น หาด ขนุนป่า มะหาดใบใหญ่

ลักษณะ ไม้ยืนต้น สูงประมาณ 30 เมตร ทรงพุ่มแผ่กว้าง ใบเดี่ยวเรียงสลับรูปขอบขนานหรือรูปวงรี กว้าง 8-10 ซม. ยาว 10-12 ซม. หลังใบเป็นมันสีเขียวเข้ม ท้องใบสาก ดอกช่อ ออกที่ซอกใบ ค่อนข้างกลม ก้านสั้น แยกเพศ อยู่บนต้นเดียวกัน ผลเป็นผลรวม สีเหลือง ผิวขรุขระ มีขนนุ่ม

ประโยชน์ทางสมุนไพร นําเนื้อไม้มาเคี่ยวกับน้ำ กรองเนื้อไม้ออก บีบน้ำออกให้แห้ง จะได้ผงสีนวลจับกันเป็นก้อน ย่างไฟให้เหลือง เรียกว่า ปวกหาด ใช้เป็นยาถ่ายพยาธิเส้นด้าย พยาธิไส้เดือน และพยาธิตัวตืด สาร ที่ออกฤทธิ์คือ 2 4 3 5-Tetrahydroxystibene ละลายผงปวกหาดจํานวน 3 กรัมในน้ำเย็น ดื่มช่วงเช้ามืด ก่อนอาหาร หลังจากนั้น 2 ชั่วโมง ให้กินยาถ่าย เช่น ดีเกลือ เพื่อถ่ายตัวพยาธิ

  1. มะเฟือง

ลักษณะ ไม้ยืนต้น สูง 3-5 เมตร ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับใบย่อยรูปขอบขนานแกมใบหอก กว้าง 22-3.5 ซม. ยาว 3-9 ซม. ดอกช่อออกที่ซอกใบ ดอกย่อยขนาดเล็ก กลีบดอกสีชมพูแกมม่วง ผลเป็นผลสด อวบน้ำ ยาว 7-14 ซม. มีสันโดยรอบ 5 สัน ผลดิบสีเขียว ผลสุกสีเหลือง มีรสเปรี้ยวอมหวาน

ประโยชน์ทางสมุนไพร ดอกใช้เป็นยาขับพยาธิ ใบและรากแก้ไข้ ผลใช้ขับเสมหะ ขับปัสสาวะ ขับเลือดเสีย